Đề chọn đội tuyển HSG quốc gia Toán Hà Nội 2026 có lời giải

Đề chính thức chọn đội tuyển HSG quốc gia môn Toán (bảng B) của Sở GD&ĐT Hà Nội năm 2026-2027, có lời giải chi tiết. Hai ngày thi 14 và 15/9/2026, mỗi ngày 4 bài tự luận làm trong 180 phút, tổng 40 điểm: dãy số, số học, tổ hợp, hình học phẳng, phương trình hàm, đa thức. Nhiều bài có hai cách giải.

  • 8 câu
  • Đề ôn
  • Nâng cao
  • 360 phút
  • Năm học 2026-2027
  • Nguồn: Sở GD&ĐT Hà Nội

Chọn mẫu đề và điền tên trường của bạn trước khi in · Lưu thành PDF ngay trong hộp thoại In

Họ và tên: ....................................Lớp: ..................Số báo danh: ..............

Ngày thi: 14 tháng 9 năm 2026

Thời gian làm bài: 180 phút

Bài 1. (5 điểm)

Cho dãy số (u_n) xác định bởi u_1 = \dfrac{1}{2} và u_{n+1} = \dfrac{3 - u_n^2}{2} với mọi số nguyên dương n.

Chứng minh (u_n) có giới hạn hữu hạn và tìm giới hạn đó.

Bài 2. (5 điểm)

Tìm tất cả các cặp số nguyên tố lẻ (p, q), với p < q, thỏa mãn p^{p^2} + (p+2)^{p^2} chia hết cho q và C_{3pq}^{pq} chia hết cho pq.

Bài 3. (4 điểm)

Cho số nguyên n lớn hơn 3 và một đa giác đều P có 2n đỉnh. Một tam giác được gọi là phủ đa giác P nếu tất cả các đỉnh của P đều nằm trong tam giác hoặc nằm trên cạnh của tam giác.

Tính số tam giác phủ đa giác P tạo bởi ba đường thẳng chứa ba cạnh của đa giác P.

Bài 4. (6 điểm)

Cho tam giác ABC (AB < AC < BC) nội tiếp đường tròn (O). Ba đường cao AA_1, BB_1, CC_1 của tam giác ABC cắt nhau tại trực tâm H.

a) Gọi A_0, B_0, C_0 tương ứng là trung điểm của các cạnh BC, CA, AB. Gọi X là giao điểm của hai đường thẳng B_0O và C_0A_0, Y là giao điểm của hai đường thẳng C_0O và A_0B_0. Hai đường thẳng XY và B_0C_0 cắt nhau tại điểm Z. Chứng minh đường thẳng A_0H vuông góc với đường thẳng A_0Z.

b) Kẻ đường kính AK của đường tròn (O). Gọi M, N tương ứng là trung điểm của các đoạn thẳng BB_1, CC_1. Chứng minh đường thẳng MN đi qua tâm đường tròn ngoại tiếp của tam giác A_1HK.

------------- Hết -------------

Ngày thi: 15 tháng 9 năm 2026

Thời gian làm bài: 180 phút

Bài 5. (5 điểm)

Xét hàm số f : \mathbb{R} \to \mathbb{R} thỏa mãn f(1) > 0 và

f(a)f(d) - f(b)f(c) = 1

với mọi số thực a, b, c, d thỏa mãn ad - bc = 1.

a) Chứng minh f(xy) = f(x)f(y) với mọi số thực x và y.

b) Chứng minh f(x) = x với mọi số thực x.

Bài 6. (5 điểm)

Cho P(x) là một đa thức với hệ số nguyên có bậc bằng 5 sao cho có vô hạn cặp số nguyên (x, y) thỏa mãn xP(x) = yP(y) và x \ne y.

a) Chứng minh tồn tại số nguyên C có tính chất: Nếu (x, y) là cặp số nguyên thỏa mãn x \ne y và xP(x) = yP(y) thì |x + y| \le C.

b) Chứng minh P(x) có nghiệm nguyên.

Bài 7. (5 điểm)

Cho số nguyên dương lẻ n. Một số nguyên dương m được gọi là số tốt nếu m^x + x^m chia hết cho n^x + x^n với mọi số nguyên dương x.

a) Chứng minh nếu m là một số tốt thì m chia hết cho n.

b) Tìm tất cả các số tốt.

Bài 8. (5 điểm)

Cho 9 số thực a_1, a_2, \ldots, a_9. Khởi đầu với bộ 9 số thực (a_1, a_2, \ldots, a_9).

Ở mỗi bước, từ bộ vừa được tạo (x_1, x_2, \ldots, x_9), ta tạo ra một bộ mới (y_1, y_2, \ldots, y_9) theo quy tắc sau: chọn các số \epsilon_1, \ldots, \epsilon_9 \in \{-1; 1\} sao cho biểu thức \left|\displaystyle\sum_{i=1}^{9} \epsilon_i x_i \sqrt{i}\right| đạt giá trị nhỏ nhất (nếu có nhiều cách chọn, lấy một cách tùy ý), sau đó đặt y_i = x_i + \epsilon_i\sqrt{i} với mọi i = 1, 2, \ldots, 9.

Chứng minh sau hữu hạn bước, sẽ xuất hiện một bộ (u_1, u_2, \ldots, u_9) sao cho tồn tại chỉ số i để |u_i| \ge \dfrac{15}{2}.

------------- Hết -------------

Giám thị không giải thích gì thêm.

Video giải

Bài 1 · giải từng bước
Bài 2 · giải từng bước
Bài 3 · giải từng bước
Bài 4 · giải từng bước
Bài 5 · giải từng bước
Bài 6 · giải từng bước
Bài 7 · giải từng bước
Bài 8 · giải từng bước
Đáp án và lời giải chi tiết

ĐÁP ÁN & HƯỚNG DẪN CHẤM

⚠ BẢN ĐÁP ÁN — đề trong kho CenStu, phát kèm đáp án

Hướng dẫn chấm tự luận

Ngày thi: 14 tháng 9 năm 2026

Bài 1. (5 điểm)

Cho dãy số (u_n) xác định bởi u_1 = \dfrac{1}{2} và u_{n+1} = \dfrac{3 - u_n^2}{2} với mọi số nguyên dương n.

Chứng minh (u_n) có giới hạn hữu hạn và tìm giới hạn đó.

Đáp số: \lim u_n = 1.

Đặt f(x) = \dfrac{3 - x^2}{2}, khi đó u_{n+1} = f(u_n). Điểm cần lưu ý: f(1) = 1 nhưng f'(1) = -1, nên không có đánh giá kiểu |u_{n+1} - 1| \le q |u_n - 1| với q < 1; dãy dao động quanh 1 và phải xét riêng hai dãy con chỉ số chẵn, chỉ số lẻ.

Cách 1 (tính trực tiếp u_{n+2} - u_n).

Bước 1. Chứng minh bằng quy nạp rằng 0 < u_{2k-1} < 1 < u_{2k} < \dfrac{3}{2} với mọi k \ge 1. Với k = 1: u_1 = \dfrac12, u_2 = \dfrac{11}{8}. Nếu 0 < u_{2k-1} < 1 thì u_{2k-1}^2 \in (0; 1) nên 1 < u_{2k} < \dfrac32; khi đó u_{2k}^2 \in \left(1; \dfrac94\right) nên \dfrac38 < u_{2k+1} < 1.

Bước 2. Ta có

u_{n+2} - u_n = \dfrac{3 - \left(\frac{3 - u_n^2}{2}\right)^2}{2} - u_n = \dfrac{-u_n^4 + 6u_n^2 - 8u_n + 3}{8} = \dfrac{(1 - u_n)^3(u_n + 3)}{8}.

Với n lẻ thì 0 < u_n < 1 nên u_{n+2} > u_n: dãy (u_{2k-1}) tăng và bị chặn trên bởi 1, do đó có giới hạn a \le 1. Với n chẵn thì u_n > 1 nên u_{n+2} < u_n: dãy (u_{2k}) giảm và bị chặn dưới bởi 1, do đó có giới hạn b \ge 1.

Bước 3. Cho k \to \infty trong u_{2k} = f(u_{2k-1}) và u_{2k+1} = f(u_{2k}) ta được 2b = 3 - a^2 và 2a = 3 - b^2. Trừ vế theo vế: 2(b - a) = (b - a)(b + a), nên a = b hoặc a + b = 2.

Nếu a = b thì từ a \le 1 \le b suy ra a = b = 1. Nếu a + b = 2 thì thay b = 2 - a vào 2b = 3 - a^2 được (a - 1)^2 = 0, cũng cho a = b = 1.

Hai dãy con chỉ số chẵn và chỉ số lẻ cùng hội tụ về 1 nên (u_n) có giới hạn hữu hạn và \lim u_n = 1.

Cách 2 (dùng tính nghịch biến của f, không cần khai triển bậc bốn). Giữ Bước 1 và Bước 3 của Cách 1, thay Bước 2 như sau. Hàm f nghịch biến trên (0; +\infty) và mọi số hạng của dãy đều dương. Tính trực tiếp u_3 = \dfrac{71}{128} > u_1. Suy ra u_4 = f(u_3) < f(u_1) = u_2, rồi u_5 = f(u_4) > f(u_2) = u_3, … Bằng quy nạp, u_{2k+1} > u_{2k-1} và u_{2k+2} < u_{2k} với mọi k \ge 1. Vậy (u_{2k-1}) tăng, bị chặn trên bởi 1; (u_{2k}) giảm, bị chặn dưới bởi 1, và kết luận như Bước 3. (Hướng giải này theo lời giải của thầy Võ Quốc Bá Cẩn đăng trên VnExpress.)

▶ Video: Bài 1 — quét mã để xem
Bài 2. (5 điểm)

Tìm tất cả các cặp số nguyên tố lẻ (p, q), với p < q, thỏa mãn p^{p^2} + (p+2)^{p^2} chia hết cho q và C_{3pq}^{pq} chia hết cho pq.

Đáp số: (p, q) = (5, 11).

Bước 1. Chứng minh q \le 3p. Giả sử q > 3p. Khi đó 3pq < q^2 nên theo công thức Legendre

v_q\left(C_{3pq}^{pq}\right) = \left\lfloor \dfrac{3pq}{q} \right\rfloor - \left\lfloor \dfrac{pq}{q} \right\rfloor - \left\lfloor \dfrac{2pq}{q} \right\rfloor = 3p - p - 2p = 0,

trái với giả thiết q \mid C_{3pq}^{pq}. Vậy q \le 3p.

Bước 2. Chứng minh q = 2p + 1. Vì q > p nên q \nmid p. Nếu q = p + 2 thì p^{p^2} + (p+2)^{p^2} \equiv p^{p^2} \not\equiv 0 \pmod q, vô lí; vậy q \nmid p + 2. Gọi p^{-1} là nghịch đảo của p theo modulo q và đặt a = (p + 2)p^{-1}, ta có \gcd(a, q) = 1 và

a^{p^2} \equiv -1 \pmod q, a^{2p^2} \equiv 1 \pmod q.

Gọi d là cấp của a modulo q. Khi đó d \mid 2p^2, d \nmid p^2, nên d \in \{2; 2p; 2p^2\}; ngoài ra d \mid q - 1.

  • Nếu d = 2 thì a \equiv -1, tức p + 2 \equiv -p \pmod q, hay q \mid 2(p + 1). Do q lẻ nên q \mid p + 1; nhưng q \ge p + 2 > p + 1, vô lí.

  • Vậy 2p \mid d, suy ra 2p \mid q - 1. Kết hợp với p < q \le 3p, tức 0 < q - 1 < 4p, ta được q - 1 = 2p, hay q = 2p + 1.

Bước 3. Chứng minh p \in \{3; 5\}. Với mọi số nguyên dương m ta có v_p\big((mp)!\big) = m + v_p(m!), nên

v_p\left(C_{3pq}^{pq}\right) = v_p\left(C_{3q}^{q}\right) = v_p\left(C_{6p+3}^{2p+1}\right).

Nếu p \ge 7 thì 6p + 3 < p^2, do đó

v_p\left(C_{6p+3}^{2p+1}\right) = \left\lfloor \dfrac{6p+3}{p} \right\rfloor - \left\lfloor \dfrac{2p+1}{p} \right\rfloor - \left\lfloor \dfrac{4p+2}{p} \right\rfloor = 6 - 2 - 4 = 0,

trái với giả thiết p \mid C_{3pq}^{pq}. Vậy p \in \{3; 5\}.

Bước 4. Thử lại.

  • p = 3, q = 7: 3^9 + 5^9 \equiv 3^3 + 5^3 = 152 \equiv 5 \pmod 7 (vì 3^6 \equiv 5^6 \equiv 1), không chia hết cho 7. Loại.

  • p = 5, q = 11: 5^5 = 3125 \equiv 1 và 7^5 = 16807 \equiv -1 \pmod{11} nên 5^{25} + 7^{25} \equiv 1 + (-1) = 0 \pmod{11}. Tiếp theo v_{11}\left(C_{165}^{55}\right) = v_{11}\left(C_{15}^{5}\right) = 1 vì C_{15}^5 = 3003 = 3 \cdot 7 \cdot 11 \cdot 13; và v_5\left(C_{165}^{55}\right) = v_5\left(C_{33}^{11}\right) = (6 + 1) - 2 - 4 = 1. Vậy C_{165}^{55} chia hết cho 55. Nhận.

Vậy có duy nhất một cặp thỏa mãn là (p, q) = (5, 11).

Cách khác cho Bước 1 và Bước 3 (định lí Lucas). Theo định lí Lucas, C_{3pq}^{pq} \equiv C_{3p}^{p} \pmod q và C_{3pq}^{pq} \equiv C_{3q}^{q} \pmod p. Từ q \mid C_{3p}^{p} và C_{3p}^{p} là ước của (3p)! suy ra ngay q \le 3p. Ở Bước 3, khi q = 2p + 1 và p \ge 7 thì 3q = 6 \cdot p + 3 và q = 2 \cdot p + 1 là biểu diễn trong hệ cơ số p, nên C_{3q}^{q} \equiv C_6^2 \cdot C_3^1 = 45 \pmod p; số nguyên tố p \ge 7 không là ước của 45, mâu thuẫn. Do đó p \in \{3; 5\}.

▶ Video: Bài 2 — quét mã để xem
Bài 3. (4 điểm)

Cho số nguyên n lớn hơn 3 và một đa giác đều P có 2n đỉnh. Một tam giác được gọi là phủ đa giác P nếu tất cả các đỉnh của P đều nằm trong tam giác hoặc nằm trên cạnh của tam giác.

Tính số tam giác phủ đa giác P tạo bởi ba đường thẳng chứa ba cạnh của đa giác P.

Đáp số: \dfrac{n(n-1)(n-2)}{3}.

Bước 1. Đưa về điều kiện trên các tiếp điểm. Gọi (I) là đường tròn nội tiếp đa giác đều P. Mỗi đường thẳng chứa một cạnh của P là một tiếp tuyến của (I), và 2n tiếp điểm chia (I) thành 2n cung bằng nhau, gọi mỗi cung là một cung đơn vị. Chọn ba cạnh, gọi ba tiếp điểm tương ứng theo chiều kim đồng hồ là A, B, C và gọi x, y, z lần lượt là số cung đơn vị trên cung AB, BC, CA (không chứa tiếp điểm còn lại). Khi đó x, y, z nguyên dương và x + y + z = 2n.

Ta chứng minh: ba đường thẳng đã chọn tạo thành một tam giác phủ P khi và chỉ khi x, y, z < n.

  • Nếu x = n thì A, B đối xứng nhau qua tâm, hai tiếp tuyến tại A, B song song, không có tam giác.

  • Nếu x > n thì ba tiếp tuyến vẫn tạo thành tam giác nhưng (I) là đường tròn bàng tiếp của tam giác đó, nên tâm I nằm ngoài tam giác. Vì I nằm trong P và P lồi nên phải có đỉnh của P nằm ngoài tam giác: tam giác không phủ P.

  • Nếu x, y, z < n thì cả ba cung đều nhỏ hơn nửa đường tròn, (I) là đường tròn nội tiếp của tam giác tạo bởi ba tiếp tuyến (ba góc của tam giác bằng 180^\circ - \dfrac{180^\circ x}{n}, 180^\circ - \dfrac{180^\circ y}{n}, 180^\circ - \dfrac{180^\circ z}{n}). Tam giác này là giao của ba nửa mặt phẳng chứa (I) có bờ là ba đường thẳng đã chọn, còn P là giao của 2n nửa mặt phẳng như vậy, nên P nằm trong tam giác.

Bước 2. Đếm — Cách 1 (bài toán chia kẹo). Đặt x' = n - x, y' = n - y, z' = n - z. Điều kiện trở thành x', y', z' nguyên dương và x' + y' + z' = n; số bộ có thứ tự (x', y', z') là C_{n-1}^{2}. Với mỗi bộ (x, y, z) có 2n cách chọn tiếp điểm A, sau đó B và C xác định duy nhất, nên có 2n \cdot C_{n-1}^2 cách chọn. Mỗi bộ ba cạnh được tính đúng 3 lần (ứng với việc gọi tiếp điểm nào là A). Số tam giác cần tìm là

\dfrac{2n \cdot C_{n-1}^{2}}{3} = \dfrac{2n}{3} \cdot \dfrac{(n-1)(n-2)}{2} = \dfrac{n(n-1)(n-2)}{3}.

Bước 2. Đếm — Cách 2 (phần bù). Có C_{2n}^{3} cách chọn ba cạnh. Ta đếm số bộ ba «xấu», tức có một cung chứa ít nhất n cung đơn vị; vì x + y + z = 2n và mỗi số đều dương nên chỉ có đúng một cung như vậy. Chọn điểm đầu của cung lớn (theo chiều kim đồng hồ): 2n cách. Nếu cung lớn gồm g cung đơn vị (n \le g \le 2n - 2) thì tiếp điểm thứ ba có 2n - g - 1 vị trí. Số bộ xấu là

2n \displaystyle\sum_{g=n}^{2n-2} (2n - g - 1) = 2n \cdot \dfrac{n(n-1)}{2} = n^2(n-1).

Vậy số tam giác cần tìm là C_{2n}^{3} - n^2(n-1) = \dfrac{2n(2n-1)(n-1)}{3} - n^2(n-1) = \dfrac{n(n-1)(n-2)}{3}.

*Kiểm tra với n = 4 (bát giác đều):* các bộ (x, y, z) thỏa mãn là các hoán vị của (2, 3, 3), có 3 bộ, cho \dfrac{8 \cdot 3}{3} = 8 tam giác, khớp với công thức \dfrac{4 \cdot 3 \cdot 2}{3} = 8.

▶ Video: Bài 3 — quét mã để xem
Bài 4. (6 điểm)

Cho tam giác ABC (AB < AC < BC) nội tiếp đường tròn (O). Ba đường cao AA_1, BB_1, CC_1 của tam giác ABC cắt nhau tại trực tâm H.

a) Gọi A_0, B_0, C_0 tương ứng là trung điểm của các cạnh BC, CA, AB. Gọi X là giao điểm của hai đường thẳng B_0O và C_0A_0, Y là giao điểm của hai đường thẳng C_0O và A_0B_0. Hai đường thẳng XY và B_0C_0 cắt nhau tại điểm Z. Chứng minh đường thẳng A_0H vuông góc với đường thẳng A_0Z.

b) Kẻ đường kính AK của đường tròn (O). Gọi M, N tương ứng là trung điểm của các đoạn thẳng BB_1, CC_1. Chứng minh đường thẳng MN đi qua tâm đường tròn ngoại tiếp của tam giác A_1HK.

------------- Hết -------------

a) Các kết quả quen thuộc dùng chung: BHCK là hình bình hành (vì BH \parallel CK do cùng vuông góc với AC, CH \parallel BK do cùng vuông góc với AB), nên A_0 là trung điểm HK; mà O là trung điểm AK nên \overrightarrow{AH} = 2 \overrightarrow{OA_0}.

Hình học

Vì B_0C_0 \parallel BC và OA_0 \perp BC nên OA_0 \perp B_0C_0; tương tự OB_0 \perp C_0A_0, OC_0 \perp A_0B_0. Vậy O là trực tâm tam giác A_0B_0C_0, và X, Y là chân đường cao kẻ từ B_0, C_0 của tam giác này. Gọi L là giao điểm của A_0O với B_0C_0 (chân đường cao kẻ từ A_0) và I là trung điểm B_0C_0. Do AB_0A_0C_0 là hình bình hành nên I cũng là trung điểm AA_0.

Cách 1 (hàng điểm điều hòa và tam giác đồng dạng).

Trong tam giác A_0B_0C_0, ba đường A_0L, B_0X, C_0Y đồng quy tại O và XY cắt B_0C_0 tại Z, nên (B_0, C_0; L, Z) = -1. Vì I là trung điểm B_0C_0, hệ thức Maclaurin cho \overline{LB_0} \cdot \overline{LC_0} = \overline{LI} \cdot \overline{LZ}; đặc biệt L nằm giữa I và Z, và LI \cdot LZ = LB_0 \cdot LC_0.

Mặt khác hai tam giác vuông LB_0O và LA_0C_0 đồng dạng (vì \widehat{LB_0O} = \widehat{LA_0C_0}, cùng phụ với \widehat{A_0C_0B_0}) nên LB_0 \cdot LC_0 = LO \cdot LA_0. Do đó

LI \cdot LZ = LO \cdot LA_0 \Longrightarrow \dfrac{LI}{LO} = \dfrac{LA_0}{LZ}.

Hai tam giác vuông LIO và LA_0Z (vuông tại L) vì thế đồng dạng, suy ra \widehat{LIO} = \widehat{LA_0Z}. Khi đó \widehat{LIO} + \widehat{LZA_0} = \widehat{LA_0Z} + \widehat{LZA_0} = 90^\circ, tức IO \perp A_0Z (nói cách khác, O là trực tâm tam giác A_0IZ).

Cuối cùng \overrightarrow{A_0H} = \overrightarrow{A_0A} + \overrightarrow{AH} = 2 \overrightarrow{A_0I} + 2 \overrightarrow{OA_0} = 2 \overrightarrow{OI}, nên A_0H \parallel OI. Vậy A_0H \perp A_0Z.

Cách 2 (chùm điều hòa và phép quay 90^\circ).

Như trên, (B_0, C_0; L, Z) = -1 nên chùm A_0(O, Z; B_0, C_0) là chùm điều hòa. Qua H kẻ đường thẳng Hx song song với BC. Vì A_0 là trung điểm BC nên chùm H(x, A_0; B, C) điều hòa.

Ta có Hx \perp A_0O, HB \perp A_0C_0 (vì A_0C_0 \parallel AC) và HC \perp A_0B_0 (vì A_0B_0 \parallel AB). Gọi d là đường thẳng qua A_0 vuông góc với HA_0. Quay chùm H(x, A_0; B, C) một góc 90^\circ ta được một chùm điều hòa có bốn tia lần lượt song song với A_0O, d, A_0C_0, A_0B_0; vậy chùm A_0(O, d; C_0, B_0) điều hòa. So sánh với chùm điều hòa A_0(O, Z; B_0, C_0), do tia liên hợp điều hòa thứ tư là duy nhất nên d trùng A_0Z. Vậy A_0Z \perp A_0H. (Hướng giải này theo lời giải của CLB Toán Lim.)

b)

Hình học

Gọi J là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác A_1HK. Do AB < AC nên A_1 \ne A_0.

Cách 1 (đường tròn đường kính HA_0 và tứ giác điều hòa).

Trong tam giác BB_1C, A_0M là đường trung bình nên A_0M \parallel CB_1, mà CB_1 \perp BB_1 nên \widehat{HMA_0} = 90^\circ. Tương tự \widehat{HNA_0} = 90^\circ; hiển nhiên \widehat{HA_1A_0} = 90^\circ. Vậy M, N, A_1 cùng nằm trên đường tròn (\omega) đường kính HA_0.

Dựng điểm T sao cho A_1HTA_0 là hình chữ nhật; khi đó HT \parallel BC, \widehat{HTA_0} = 90^\circ nên T \in (\omega), và đường trung trực của HA_1 cũng là đường trung trực của A_0T, đi qua tâm của (\omega).

Vì A_0 là trung điểm HK nên J nằm trên đường thẳng qua A_0 vuông góc với HK, tức JA_0 là tiếp tuyến của (\omega) tại A_0. Lại có J nằm trên trung trực của HA_1, cũng là trung trực của A_0T, nên theo tính đối xứng JT là tiếp tuyến của (\omega) tại T. Vậy J là giao điểm hai tiếp tuyến của (\omega) tại A_0 và T.

Xét chùm H(B, C; A_0, T): vì HT \parallel BC và A_0 là trung điểm BC nên chùm này điều hòa. Các tia HB, HC, HA_0, HT cắt lại (\omega) lần lượt tại M, N, A_0, T, nên MA_0NT là tứ giác điều hòa. Do đó MN đi qua giao điểm hai tiếp tuyến của (\omega) tại A_0 và T, tức đi qua J.

Cách 2 (điểm D = AK \cap B_1C_1).

*Bước 1: H, A_1, K, D đồng viên.* Tứ giác BCB_1C_1 nội tiếp nên \widehat{AB_1C_1} = \widehat{ABC} = \widehat{AKC}; mà \widehat{KAC} = 90^\circ - \widehat{AKC} nên \widehat{ADB_1} = 90^\circ, tức AK \perp B_1C_1 tại D. Từ \widehat{ADB_1} = \widehat{ACK} = 90^\circ suy ra tứ giác CB_1DK nội tiếp, nên AD \cdot AK = AB_1 \cdot AC. Tứ giác HB_1CA_1 nội tiếp nên AB_1 \cdot AC = AH \cdot AA_1. Vậy AD \cdot AK = AH \cdot AA_1, tức H, A_1, K, D cùng thuộc một đường tròn; tâm J của nó nằm trên trung trực của A_1D.

*Bước 2: MN là trung trực của A_1D.* Gọi G là điểm đối xứng với A_1 qua N. Vì N là trung điểm chung của CC_1 và A_1G nên CA_1C_1G là hình bình hành: C_1G \parallel BC và C_1G = CA_1. Do C_1G \perp AA_1 và C_1D \perp AD nên \widehat{DAA_1} = \widehat{DC_1G} (góc có cạnh tương ứng vuông góc). Hai tam giác vuông ADC_1 và AA_1C đồng dạng (vì \widehat{DAC_1} = \widehat{OAB} = 90^\circ - \widehat{ACB} = \widehat{A_1AC}) nên

\dfrac{AD}{AA_1} = \dfrac{DC_1}{A_1C} = \dfrac{C_1D}{C_1G}.

Suy ra \triangle ADA_1 \sim \triangle C_1DG (c.g.c), do đó \widehat{ADA_1} = \widehat{C_1DG} và \widehat{A_1DG} = \widehat{ADC_1} = 90^\circ. Tam giác A_1DG vuông tại D có N là trung điểm cạnh huyền nên ND = NA_1. Chứng minh tương tự, MD = MA_1. Vậy MN là đường trung trực của A_1D.

Từ hai bước trên, J thuộc MN. (Hướng giải này theo lời giải của thầy Võ Quốc Bá Cẩn và thầy Nguyễn Lê Phước đăng trên VnExpress.)

▶ Video: Bài 4 — quét mã để xem

Ngày thi: 15 tháng 9 năm 2026

Bài 5. (5 điểm)

Xét hàm số f : \mathbb{R} \to \mathbb{R} thỏa mãn f(1) > 0 và

f(a)f(d) - f(b)f(c) = 1

với mọi số thực a, b, c, d thỏa mãn ad - bc = 1.

a) Chứng minh f(xy) = f(x)f(y) với mọi số thực x và y.

b) Chứng minh f(x) = x với mọi số thực x.

a) Thay a = d = 1, b = 0 và c tùy ý (khi đó ad - bc = 1): f(1)^2 - f(0)f(c) = 1 với mọi c. Cho c = 0 được f(1)^2 - f(0)^2 = 1; trừ hai đẳng thức: f(0)\big(f(c) - f(0)\big) = 0 với mọi c. Nếu f(0) \ne 0 thì f là hàm hằng, khi đó f(a)f(d) - f(b)f(c) = 0 \ne 1, vô lí. Vậy f(0) = 0, suy ra f(1)^2 = 1, và do f(1) > 0 nên f(1) = 1.

Thay (a, b, c, d) = (t + 1, t, 1, 1): f(t + 1) - f(t) = 1 với mọi số thực t. (1)

Với x, y bất kì, thay (a, b, c, d) = (x, xy - 1, 1, y) (thỏa mãn ad - bc = xy - (xy - 1) = 1): f(x)f(y) - f(xy - 1) = 1. Kết hợp với (1) ta được f(xy) = f(xy - 1) + 1 = f(x)f(y).

b) Từ (1) và f(0) = 0 suy ra f(-1) = -1. Theo câu a), với mọi t \ge 0: f(t) = f\left(\sqrt{t}\right)^2 \ge 0. (2)

Cách 1 (đơn điệu và tính trù mật của \mathbb{Q}). Với t > 0 ta có f(t)f\left(\dfrac{1}{t}\right) = f(1) = 1 nên f(t) \ne 0, kết hợp (2) được f(t) > 0. Với 0 < x < y, đặt u = \dfrac{y}{x} - 1 > 0; theo câu a) và (1): f(y) = f(x)f(u + 1) = f(x)\big(1 + f(u)\big) > f(x). Vậy f tăng ngặt trên (0; +\infty).

Từ (1) và f(1) = 1 suy ra f(n) = n với mọi n nguyên dương; từ f(n)f\left(\dfrac1n\right) = 1 suy ra f\left(\dfrac1n\right) = \dfrac1n, rồi f\left(\dfrac{p}{q}\right) = f(p)f\left(\dfrac1q\right) = \dfrac{p}{q} với mọi p, q nguyên dương. Với x > 0 bất kì, nếu f(x) \ne x thì chọn số hữu tỉ r nằm giữa x và f(x): trường hợp x < r < f(x) thì f(x) < f(r) = r, mâu thuẫn; trường hợp f(x) < r < x thì f(x) > f(r) = r, mâu thuẫn. Vậy f(x) = x với mọi x > 0.

Cuối cùng f(0) = 0, và với x < 0: f(x) = f(-1)f(-x) = -(-x) = x. Vậy f(x) = x với mọi số thực x.

Cách 2 (chứng minh f cộng tính). Với mọi a, d, theo câu a) và (1):

f(ad) + f(d) = \big(f(a) + 1\big)f(d) = f(a + 1)f(d) = f(ad + d).

Với d \ne 0, thay a bởi \dfrac{a}{d} được f(a) + f(d) = f(a + d); đẳng thức này cũng đúng khi d = 0 vì f(0) = 0. Vậy f cộng tính trên \mathbb{R}. Với x > y, theo (2): f(x) = f(y) + f(x - y) \ge f(y), nên f không giảm. Hàm cộng tính và đơn điệu có dạng f(x) = kx; do f(1) = 1 nên k = 1. Vậy f(x) = x với mọi số thực x. (Hướng giải này theo lời giải của thầy Võ Quốc Bá Cẩn đăng trên VnExpress.)

Thử lại: với f(x) = x thì f(a)f(d) - f(b)f(c) = ad - bc = 1 và f(1) = 1 > 0.

▶ Video: Bài 5 — quét mã để xem
Bài 6. (5 điểm)

Cho P(x) là một đa thức với hệ số nguyên có bậc bằng 5 sao cho có vô hạn cặp số nguyên (x, y) thỏa mãn xP(x) = yP(y) và x \ne y.

a) Chứng minh tồn tại số nguyên C có tính chất: Nếu (x, y) là cặp số nguyên thỏa mãn x \ne y và xP(x) = yP(y) thì |x + y| \le C.

b) Chứng minh P(x) có nghiệm nguyên.

Viết P(X) = a_0X^5 + a_1X^4 + a_2X^3 + a_3X^2 + a_4X + a_5 với các a_i nguyên, a_0 \ne 0, và đặt Q(X) = XP(X). Gọi cặp số nguyên (x, y) là cặp đẹp nếu x \ne y và Q(x) = Q(y).

a) Cách 1 (đánh giá theo S = x^2 + y^2). Với cặp đẹp (x, y), chia Q(x) - Q(y) = 0 cho x - y \ne 0 rồi nhóm lại:

(x + y)\big[a_0(x^4 + x^2y^2 + y^4) + a_2(x^2 + y^2) + a_4\big] = -\big[a_1(x^4 + x^3y + x^2y^2 + xy^3 + y^4) + a_3(x^2 + xy + y^2) + a_5\big].

Đặt S = x^2 + y^2 \ge 1. Từ |xy| \le \dfrac{S}{2} ta có x^4 + x^2y^2 + y^4 = S^2 - x^2y^2 \ge \dfrac34 S^2; \left|x^4 + x^3y + x^2y^2 + xy^3 + y^4\right| \le S^2 + |xy| \cdot S \le 2S^2; \left|x^2 + xy + y^2\right| \le \dfrac32 S.

Chọn S_0 đủ lớn để |a_2|S + |a_4| \le \dfrac{3|a_0|}{8}S^2 với mọi S \ge S_0. Khi S \ge S_0, biểu thức trong ngoặc vuông ở vế trái có trị tuyệt đối ít nhất \dfrac{3|a_0|}{4}S^2 - \dfrac{3|a_0|}{8}S^2 = \dfrac{3|a_0|}{8}S^2, còn vế phải có trị tuyệt đối không quá \left(2|a_1| + \dfrac32|a_3| + |a_5|\right)S^2. Do đó

|x + y| \le \dfrac{8}{3|a_0|}\left(2|a_1| + \dfrac32|a_3| + |a_5|\right).

Còn khi S < S_0 thì chỉ có hữu hạn cặp số nguyên (x, y), nên |x + y| chỉ nhận hữu hạn giá trị. Lấy C là một số nguyên lớn hơn mọi cận trên, ta có điều phải chứng minh.

a) Cách 2 (chia trường hợp theo dấu của xy). Không mất tính tổng quát giả sử |x| \ge |y|; do x \ne y nên |x| \ge 1.

*Trường hợp xy \ge 0.* Từ Q(x) = Q(y), x \ne y: a_0(x^5 + x^4y + \cdots + y^5) = -\big[a_1(x^4 + \cdots + y^4) + a_2(x^3 + \cdots + y^3) + a_3(x^2 + xy + y^2) + a_4(x + y) + a_5\big]. Vì x, y cùng dấu (hoặc y = 0) nên \left|x^5 + x^4y + \cdots + y^5\right| = |x|^5 + |x|^4|y| + \cdots + |y|^5 \ge |x|^5, còn vế phải có trị tuyệt đối không quá 5|a_1||x|^4 + 4|a_2||x|^3 + 3|a_3||x|^2 + 2|a_4||x| + |a_5| \le T|x|^4 với T = 5|a_1| + 4|a_2| + 3|a_3| + 2|a_4| + |a_5|. Suy ra |x| \le \dfrac{T}{|a_0|} và |x + y| \le 2|x| \le \dfrac{2T}{|a_0|}.

*Trường hợp xy < 0.* Khi đó |x|, |y| \ge 1 và |x - y| = |x| + |y|. Đặt U = |a_1| + |a_2| + |a_3| + |a_4| + |a_5|, ta có \left|Q(x) - a_0x^6\right| \le U|x|^5 và \left|Q(y) - a_0y^6\right| \le U|y|^5. Vì Q(x) = Q(y) nên

|a_0|\left|x^6 - y^6\right| \le U\left(|x|^5 + |y|^5\right).

Mà \left|x^6 - y^6\right| = |x + y| \cdot \big(|x| + |y|\big)\left(x^4 + x^2y^2 + y^4\right) \ge |x + y|\left(|x|^5 + |y|^5\right), nên |x + y| \le \dfrac{U}{|a_0|}.

Trong cả hai trường hợp |x + y| bị chặn bởi một hằng số chỉ phụ thuộc P. (Cách 2 theo lời giải của thầy Võ Quốc Bá Cẩn đăng trên VnExpress.)

b) Theo câu a), với mọi cặp đẹp thì x + y là số nguyên thuộc đoạn [-C; C], chỉ có hữu hạn giá trị. Vì có vô hạn cặp đẹp nên tồn tại số nguyên t sao cho x + y = t với vô hạn cặp đẹp (x, y). Khi đó Q(x) = Q(t - x) với vô hạn số nguyên x; hai vế là đa thức theo x nên Q(X) = Q(t - X), tức

XP(X) = (t - X)P(t - X) với mọi X.

  • Nếu t \ne 0: thay X = 0 được tP(t) = 0, suy ra P(t) = 0.

  • Nếu t = 0: XP(X) = -XP(-X) nên P(X) = -P(-X) (đồng nhất thức đa thức); thay X = 0 được P(0) = 0.

Trong cả hai trường hợp P(x) có nghiệm nguyên.

Nhận xét: bài toán là phiên bản bậc 5 của một bài trong IMO Shortlist 2002 (bản gốc với đa thức bậc 3).

▶ Video: Bài 6 — quét mã để xem
Bài 7. (5 điểm)

Cho số nguyên dương lẻ n. Một số nguyên dương m được gọi là số tốt nếu m^x + x^m chia hết cho n^x + x^n với mọi số nguyên dương x.

a) Chứng minh nếu m là một số tốt thì m chia hết cho n.

b) Tìm tất cả các số tốt.

Đáp số câu b): số tốt duy nhất là m = n.

a) Xét một số tốt m. Cho x = 1: n + 1 \mid m + 1, nên m \ge n.

Giả sử m không chia hết cho n. Khi đó n > 1 và tồn tại ước nguyên tố p của n sao cho a = v_p(n) > v_p(m) = b. Cho x = n: m^n + n^m chia hết cho 2n^n, nên v_p\left(m^n + n^m\right) \ge na. Nhưng v_p\left(m^n\right) = nb < ma = v_p\left(n^m\right) (do b < a và n \le m), nên v_p\left(m^n + n^m\right) = nb < na, mâu thuẫn. Vậy m chia hết cho n.

Lưu ý: một lập luận hay gặp là chọn x = p(mn + 1) rồi so sánh v_p\left(m^x + x^m\right) với v_p\left(n^x + x^n\right). Cách đó chỉ cho m \ge n, vì v_p\left(x^m\right) = m < x \cdot v_p(m) nên v_p\left(m^x + x^m\right) = m chứ không phải x \cdot v_p(m).

b) Hiển nhiên m = n là số tốt. Xét một số tốt m; theo câu a), m = kn với k nguyên dương. Giả sử k \ge 2, ta chỉ ra mâu thuẫn theo hai cách.

Cách 1 (định lí Schur và định lí thặng dư Trung Hoa). Đa thức x^n + n khác hằng nên theo định lí Schur, tập các ước nguyên tố của các số x^n + n (x nguyên dương) là vô hạn. Chọn số nguyên tố p > kn + n^k và số nguyên dương x_0 sao cho p \mid x_0^n + n. Theo định lí thặng dư Trung Hoa, tồn tại số nguyên dương x với x \equiv 1 \pmod{p - 1} và x \equiv x_0 \pmod p. Vì p > m > n nên theo định lí Fermat nhỏ, n^x \equiv n và m^x \equiv m \pmod p. Do đó

n^x + x^n \equiv n + x_0^n \equiv 0 \pmod p,

và vì m là số tốt nên

0 \equiv m^x + x^m \equiv kn + \left(x_0^n\right)^k \equiv kn + (-n)^k \pmod p.

Mà \left|kn + (-n)^k\right| \le kn + n^k < p nên kn + (-n)^k = 0, tức k lẻ và n^{k-1} = k. Nếu n = 1 thì k = 1, trái với k \ge 2; nếu n \ge 3 thì n^{k-1} \ge 3^{k-1} > k, vô lí. Vậy k = 1. (Hướng giải này theo lời giải của CLB Toán Lim.)

Cách 2 (sơ cấp, chọn x = m). Từ n + 1 \mid kn + 1 = k(n + 1) - (k - 1) suy ra n + 1 \mid k - 1; vì n + 1 chẵn nên k lẻ, k \ge 3.

  • Nếu n = 1: cho x = m được m + 1 \mid 2m^m; do \gcd(m + 1, m) = 1 nên m + 1 \mid 2, tức m = 1, trái với k \ge 2.

  • Nếu n > 1: cho x = m được n^m + m^n \mid 2m^m. Ta có n^m + m^n = n^n\left(k^n + n^{(k-1)n}\right) và 2m^m = 2k^{kn}n^{kn}, nên k^n + n^{(k-1)n} \mid 2k^{kn}n^{(k-1)n}. Vì n lẻ nên k + n^{k-1} \mid k^n + \left(n^{k-1}\right)^n, do đó

k + n^{k-1} \Big| 2k^{kn}n^{(k-1)n}.

Xét một ước nguyên tố lẻ p của k + n^{k-1}. Từ quan hệ chia hết trên, p \mid kn; kết hợp với p \mid k + n^{k-1} suy ra p là ước của cả k và n. Đặt a = v_p(n) \ge 1, b = v_p(k) \ge 1. Ta có k \ge p^b \ge 3^b \ge b + 2, nên v_p\left(n^{k-1}\right) = (k - 1)a \ge k - 1 > b, suy ra v_p\left(k + n^{k-1}\right) = b = v_p(k). Ngoài ra k + n^{k-1} là số chẵn và là ước của 2k^{kn}n^{(k-1)n} (số có v_2 = 1) nên v_2\left(k + n^{k-1}\right) = 1. Vậy k + n^{k-1} \mid 2k, dẫn đến 2k \ge k + n^{k-1} \ge k + 3^{k-1}, tức k \ge 3^{k-1}, vô lí với k \ge 2.

Vậy k = 1. (Cách 2 theo lời giải của thầy Võ Quốc Bá Cẩn đăng trên VnExpress.)

Kết luận: với mỗi số nguyên dương lẻ n, có đúng một số tốt là m = n.

▶ Video: Bài 7 — quét mã để xem
Bài 8. (5 điểm)

Cho 9 số thực a_1, a_2, \ldots, a_9. Khởi đầu với bộ 9 số thực (a_1, a_2, \ldots, a_9).

Ở mỗi bước, từ bộ vừa được tạo (x_1, x_2, \ldots, x_9), ta tạo ra một bộ mới (y_1, y_2, \ldots, y_9) theo quy tắc sau: chọn các số \epsilon_1, \ldots, \epsilon_9 \in \{-1; 1\} sao cho biểu thức \left|\displaystyle\sum_{i=1}^{9} \epsilon_i x_i \sqrt{i}\right| đạt giá trị nhỏ nhất (nếu có nhiều cách chọn, lấy một cách tùy ý), sau đó đặt y_i = x_i + \epsilon_i\sqrt{i} với mọi i = 1, 2, \ldots, 9.

Chứng minh sau hữu hạn bước, sẽ xuất hiện một bộ (u_1, u_2, \ldots, u_9) sao cho tồn tại chỉ số i để |u_i| \ge \dfrac{15}{2}.

------------- Hết -------------

Giám thị không giải thích gì thêm.

Bổ đề. Với mọi số thực c_1, c_2, \ldots, c_9, tồn tại các dấu \delta_1, \ldots, \delta_9 \in \{-1; 1\} sao cho \left|\displaystyle\sum_{i=1}^{9} \delta_i c_i\right| \le \max\limits_{1 \le i \le 9} |c_i|.

Chứng minh. Đặt M = \max |c_i| và chọn dấu lần lượt. Bắt đầu từ tổng S = 0. Giả sử tổng tạm thời S thỏa mãn |S| \le M; chọn dấu của số hạng kế tiếp c_i sao cho \delta_i c_i trái dấu với S (nếu S = 0 thì chọn tùy ý). Tổng mới có trị tuyệt đối bằng \big||S| - |c_i|\big| \le \max\{|S|, |c_i|\} \le M. Sau 9 lần chọn ta được điều phải chứng minh.

Trở lại bài toán. Giả sử ngược lại: ở mọi bước, mọi số trong bộ thu được đều có trị tuyệt đối nhỏ hơn \dfrac{15}{2}.

Bước 1: tổng bình phương tăng ngặt. Xét một bước đi từ bộ (x_1, \ldots, x_9) đến bộ (y_1, \ldots, y_9). Áp dụng bổ đề cho các số c_i = x_i\sqrt{i}; vì các dấu \epsilon_i được chọn để trị tuyệt đối của tổng nhỏ nhất nên

\left|\displaystyle\sum_{i=1}^{9} \epsilon_i x_i \sqrt{i}\right| \le \max\limits_{1 \le i \le 9} |x_i|\sqrt{i} < \dfrac{15}{2} \cdot \sqrt{9} = \dfrac{45}{2}.

Do \epsilon_i^2 = 1 và 1 + 2 + \cdots + 9 = 45 nên

\displaystyle\sum_{i=1}^{9} y_i^2 - \sum_{i=1}^{9} x_i^2 = \sum_{i=1}^{9}\left(2\epsilon_i x_i\sqrt{i} + i\right) = 45 + 2\sum_{i=1}^{9} \epsilon_i x_i\sqrt{i} \ge 45 - 2\left|\sum_{i=1}^{9} \epsilon_i x_i\sqrt{i}\right| > 0.

Vậy tổng bình phương của 9 số trong bộ tăng ngặt sau mỗi bước; nói riêng không bộ nào xuất hiện hai lần.

Bước 2: chỉ có hữu hạn bộ. Sau một số bước bất kì, số hạng thứ i của bộ luôn có dạng a_i + k_i\sqrt{i} với k_i nguyên. Điều kiện \left|a_i + k_i\sqrt{i}\right| < \dfrac{15}{2} chỉ cho phép hữu hạn giá trị của k_i, nên chỉ có hữu hạn bộ có thể xuất hiện.

Quá trình kéo dài vô hạn bước trên một tập hữu hạn bộ thì phải có bộ lặp lại, mâu thuẫn với Bước 1. Vậy sau hữu hạn bước phải xuất hiện bộ (u_1, \ldots, u_9) có chỉ số i với |u_i| \ge \dfrac{15}{2}.

▶ Video: Bài 8 — quét mã để xem

Đề của Sở GD&ĐT Hà Nội. Lời giải do đội ngũ CenStu biên soạn. Bạn dùng lại được cho lớp của mình — in ra giấy, hoặc soạn một đề riêng bằng công cụ miễn phí .

Đề này có hữu ích không?

Hãy là người đầu tiên đánh giá

Đề thi Toán lớp 12 khác

Xem tất cả đề thi Toán lớp 12