Câu 4. (3 điểm)
Cho tam giác ABC nhọn (AB<AC) có đường tròn nội tiếp (I) tiếp xúc với các cạnh BC, CA, AB lần lượt tại D, E, F. Gọi J là trung điểm của EF và K là giao điểm của AD với EF.
a) Chứng minh ID^2=IJ\cdot IA và tam giác IJD đồng dạng với tam giác IDA.
b) Gọi H là giao điểm khác I của IK với đường tròn đường kính AI. Chứng minh \widehat{IHD}=\widehat{IDK} và các điểm I, D, J, H cùng thuộc một đường tròn (S).
c) Gọi L và G lần lượt là các giao điểm khác D của DJ và (S) với (I). Chứng minh A, G, D thẳng hàng và các đường thẳng AL, GJ cắt nhau trên (I).
Gọi r là bán kính (I); ta có ID=IE=IF=r, ID\perp BC, IE\perp CA, IF\perp AB.
a) Vì AE=AF (hai tiếp tuyến từ A) và IE=IF nên AI là trung trực của EF; do đó trung điểm J của EF nằm trên AI và EJ\perp AI. Tam giác AEI vuông tại E có đường cao EJ nên IE^2=IJ\cdot IA, tức ID^2=IJ\cdot IA (và vì IE<IA nên IJ<IA, J nằm trên đoạn IA).
Từ ID^2=IJ\cdot IA suy ra \frac{IJ}{ID}=\frac{ID}{IA}. Hai tam giác IJD và IDA có chung góc \widehat{JID}=\widehat{DIA} (vì J thuộc tia IA), nên \triangle IJD\sim\triangle IDA (c.g.c).
b) K nằm trên EF nên KJ\perp AI, tức \widehat{AJK}=90^\circ. H thuộc đường tròn đường kính AI, H\ne I, nên \widehat{AHI}=90^\circ; H nằm trên đường thẳng IK nên \widehat{AHK}=90^\circ. Vậy J,H cùng nằm trên đường tròn đường kính AK. (Lưu ý K\ne J: nếu K\equiv J thì K thuộc cả AD và AI, buộc K\equiv A, vô lí.)
Xét phương tích của I đối với đường tròn đường kính AK: đường thẳng IA cắt nó tại J,A (cùng phía với I), đường thẳng IK cắt nó tại K,H, nên IK\cdot IH=IJ\cdot IA=ID^2, và H nằm trên tia IK.
Từ \frac{ID}{IK}=\frac{IH}{ID} và góc chung \widehat{DIK}=\widehat{HID} ta có \triangle IDK\sim\triangle IHD (c.g.c), suy ra \widehat{IHD}=\widehat{IDK}.
Mặt khác K nằm trên đoạn AD nên \widehat{IDK}=\widehat{IDA}, và theo a) \widehat{IJD}=\widehat{IDA}. Do đó \widehat{IJD}=\widehat{IHD}.
Hai điểm J,H nằm cùng phía đối với đường thẳng ID: J thuộc đoạn IA nên cùng phía với A; H thuộc tia IK nên cùng phía với K; còn K thuộc đoạn AD nên cùng phía với A (đường thẳng ID chỉ cắt AD tại D; I\notin AD vì AB<AC nên AD không phải phân giác). Vậy J và H cùng nhìn đoạn ID dưới hai góc bằng nhau và ở cùng một phía, nên I,D,J,H cùng thuộc một đường tròn (S).
c) *Chứng minh A,G,D thẳng hàng.* Gọi G' là giao điểm thứ hai của đường thẳng AD với (I) (AD\ne BC nên AD không tiếp xúc (I) tại D, do đó G'\ne D; A ở ngoài (I) nên G' nằm trên đoạn AD). Phương tích của A đối với (I): AG'\cdot AD=AE^2. Trong tam giác vuông AEI với đường cao EJ: AE^2=AJ\cdot AI. Vậy AG'\cdot AD=AJ\cdot AI, với G',D cùng trên tia AD và J,I cùng trên tia AI; theo định lí đảo về phương tích, G',D,J,I cùng thuộc một đường tròn, chính là (S) (đường tròn qua I,D,J). Vậy G' là giao điểm của (S) và (I) khác D. Hai đường tròn phân biệt có không quá hai điểm chung nên G'\equiv G, tức A,G,D thẳng hàng.
*Chứng minh AL,GJ cắt nhau trên (I).* Từ AG\cdot AD=AJ\cdot AI có \frac{AJ}{AD}=\frac{AG}{AI}, cùng góc chung tại A nên \triangle AJG\sim\triangle ADI, suy ra \widehat{AJG}=\widehat{ADI}. Theo a) \widehat{IJD}=\widehat{IDA}=\widehat{ADI}. Vậy \widehat{AJG}=\widehat{IJD}.
J nằm trong (I) (vì IJ<ID=r) nên L và D nằm về hai phía của J trên đường thẳng DJ; do đó \widehat{AJL} là góc đối đỉnh với \widehat{IJD}, nên \widehat{AJL}=\widehat{IJD}=\widehat{AJG}.
Tia JG và tia JL không trùng nhau: nếu trùng thì G\equiv L (mỗi tia xuất phát từ điểm trong J cắt (I) đúng một điểm), khi đó G thuộc cả hai đường thẳng AD và DJ; hai đường này khác nhau (J\notin AD vì AD\cap AI=\{A\}) nên G\equiv D, vô lí. Do đó hai tia JG, JL tạo với tia JA hai góc bằng nhau ở hai phía, tức chúng đối xứng nhau qua đường thẳng AI. Phép đối xứng trục AI giữ nguyên (I) (tâm I nằm trên trục) và biến tia JG thành tia JL, nên biến G thành L.
Gọi P là điểm đối xứng của D qua AI; vì I\in AI nên P\in(I). Phép đối xứng qua AI giữ A,J và đổi G\leftrightarrow L, nên biến đường thẳng AD (=AG) thành đường thẳng AL, và biến đường thẳng DJ (=LJ) thành đường thẳng GJ. Điểm D thuộc cả AG và LJ, nên ảnh P của nó thuộc cả AL và GJ. Hai đường thẳng AL, GJ phân biệt (ảnh của hai đường thẳng phân biệt AD, DJ), nên chúng cắt nhau tại đúng điểm P nằm trên (I).