Câu Đúng/Sai nhiều mệnh đề: soạn thế nào và chấm điểm từng phần ra sao

Đây là dạng câu mà đề thi phổ thông theo cấu trúc mới từ năm 2025 dùng nhiều: một câu dẫn chung, bên dưới là vài mệnh đề, và học sinh phải phán Đúng hoặc Sai cho từng mệnh đề một. Khác với trắc nghiệm bốn lựa chọn, ở đây không có “đáp án đúng nhất”; mỗi mệnh đề tự đứng riêng và có đáp án của riêng nó.

Khi thêm dạng câu này vào CenStu, tôi coi nó là một dạng câu thứ tư đứng cạnh trắc nghiệm một đáp án, trắc nghiệm nhiều đáp án và tự luận, chứ không phải một biến thể của trắc nghiệm. Lý do nằm ở cách chấm, và cách chấm là phần chính của bài này.

Các mệnh đề được đánh nhãn A, B, C, D… theo thứ tự. Cùng một nhãn đi xuyên suốt: trên màn soạn, trên màn làm bài của học sinh, trên màn kết quả và trên tờ đề in ra. Học sinh hỏi “mệnh đề C sai ở đâu” thì giáo viên, phụ huynh và tờ giấy đều đang nói về cùng một dòng.

Câu mới tạo có sẵn bốn mệnh đề trống, vì đó là cỡ phổ biến nhất. Giáo viên thêm được tới sáu, bớt được còn hai. Dưới hai thì không còn là “nhiều mệnh đề” mà thành một câu hỏi có–không; trên sáu thì một câu bắt đầu gánh lượng kiến thức của cả một phần đề, và mỗi mệnh đề chỉ còn một phần rất nhỏ của điểm câu.

Có một chi tiết tôi cố ý làm: mệnh đề mới không có đáp án mặc định. Nếu phần mềm mặc định mọi mệnh đề là Sai, giáo viên quên chốt một dòng thì câu vẫn trông như đã xong, và học sinh chọn Đúng cho mệnh đề đúng lại bị chấm sai. Vì thế đề chỉ phát hành được khi mọi mệnh đề đã có nội dung và đã được chọn Đúng hoặc Sai; thiếu chỗ nào, phần mềm chỉ đúng câu nào, mệnh đề nào.

Luật chấm chỉ có một dòng: điểm của câu nhân với số mệnh đề trả lời đúng, chia cho tổng số mệnh đề. Máy chấm ngay khi học sinh nộp bài, không cần giáo viên đụng tay.

Chọn sai một mệnh đề không bị trừ điểm; nó chỉ không mang lại phần điểm của mệnh đề đó. Vì thế học sinh không có lý do gì để bỏ trống một mệnh đề đang phân vân.

Đề thi tốt nghiệp THPT chấm câu bốn mệnh đề theo thang bậc: đúng một mệnh đề được 0,1 điểm, hai mệnh đề 0,25, ba mệnh đề 0,5, cả bốn mới được 1 điểm. Tôi đã cân nhắc thang đó và chọn không dùng nó làm luật của CenStu.

Lý do thứ nhất là người đọc điểm. Ở trung tâm, người nhìn bảng điểm nhiều nhất là phụ huynh, và “đúng 3/4 thì được 3/4 số điểm” là câu ai cũng tự kiểm được bằng nhẩm. Với thang bậc, đúng ba phần tư chỉ được một nửa điểm — đúng với mục đích phân loại của kỳ thi quốc gia, nhưng mỗi lần như vậy trung tâm phải đứng ra giải thích. Lý do thứ hai: thang bậc gắn với câu đúng bốn mệnh đề, còn CenStu cho phép hai đến sáu; chia đều thì áp được cho mọi cỡ câu mà không phải đặt thêm quy ước.

Nói rõ để giáo viên luyện thi không bất ngờ: điểm máy chấm trong CenStu cao hơn điểm quy theo thang THPT ở những bài đúng một phần. Hiện chưa có tuỳ chọn đổi sang thang bậc theo từng đề. Muốn học sinh tập với thang thật, giáo viên nên nói trước với các em cách quy đổi.

Điểm câu được làm tròn tới hai chữ số thập phân, và chỉ làm tròn một lần sau khi đã tính cả câu, không làm tròn từng mệnh đề. Nghe như chi tiết kỹ thuật, nhưng nó quyết định một học sinh làm đúng hết có được trọn điểm hay không.

Ví dụ tôi tự dựng: câu 1 điểm có ba mệnh đề. Nếu làm tròn từng mệnh đề, mỗi mệnh đề đáng 0,33 điểm, và em đúng cả ba chỉ được 0,99 — một em làm đúng tuyệt đối mà bảng điểm báo thiếu. Làm tròn một lần ở cuối thì đúng cả ba được 1,00, đúng hai được 0,67. Ca đúng hết mà thiếu 0,01 là một trong những ca kiểm thử của luật chấm này.

Trên màn làm bài, mỗi mệnh đề có hai nút Đúng và Sai. Chưa bấm nút nào là chưa trả lời — chỗ trống không bị coi là đã chọn Sai. Bấm lại vào nút đang chọn thì bỏ chọn.

Về điểm, mệnh đề bỏ trống không được điểm, kể cả khi đáp án của nó là Sai. Nếu coi bỏ trống là chọn Sai, một bài nộp trắng vẫn ăn điểm ở mọi mệnh đề có đáp án Sai — tức cứ nộp trắng là có điểm. Một câu bỏ trống toàn bộ được 0 điểm và không phải chờ giáo viên chấm tay.

Về hiển thị thì ngược lại: bỏ trống có nhãn riêng là “Bỏ trống”, không gộp vào “Sai”. Cùng 0 điểm, nhưng “em chưa chọn” và “em chọn sai” là hai chuyện khác nhau với người chữa bài: một bên là hết giờ hoặc bỏ qua, một bên là hiểu sai kiến thức.

Hai dạng trông giống nhau vì đều có nhiều ý đúng, nhưng luật chấm ngược nhau. Câu trắc nghiệm nhiều đáp án phải chọn trùng khít cả tập đáp án mới được điểm: thiếu hay thừa một lựa chọn đều là 0. Câu Đúng/Sai thì có điểm từng phần, vì mỗi mệnh đề là một phán đoán độc lập.

Nên chọn dạng theo điều muốn kiểm tra: muốn học sinh nhận ra trọn một tập đặc điểm thì dùng nhiều đáp án; muốn biết em nắm chắc ý nào, hổng ý nào thì dùng Đúng/Sai.

Ngay khi nộp, màn kết quả hiện cách tính của từng câu Đúng/Sai bằng một dòng như “Đúng 3/4 mệnh đề → 0.75 / 1.00 điểm”. Dòng này là lý do tôi chọn luật chia đều: con số tự giải thích được nó.

Bảng chi tiết từng mệnh đề — em chọn gì, đáp án là gì, đúng hay sai — thì chờ. Bảng đó chính là đáp án, nên nó chỉ hiện khi mọi lớp làm cùng đề đã thi xong; trước đó màn hình nói rõ bảng sẽ hiện lúc nào. Nếu hiện ngay khi nộp, em nộp sớm ở lớp buổi sáng có trong tay đáp án cho bạn ở lớp buổi chiều.

Trong màn soạn đề thi online, giáo viên thêm câu rồi chọn loại câu “Đúng/Sai (nhiều mệnh đề)”. Mỗi mệnh đề có ô soạn riêng với cùng bộ định dạng như phần câu dẫn — công thức toán, bảng, ảnh — và hai nút Đúng, Sai để chốt đáp án. Bài tập về nhà dạng câu hỏi cũng soạn được dạng này, chấm cùng một luật.

Học sinh vào làm bằng mã tra cứu, không cần tài khoản. Theo bảng giá hiện hành, đề thi online có từ gói Starter; chi tiết ở trang Thi online & bài tập.

Giáo viên chỉ cần tờ đề giấy thì dùng trình soạn đề miễn phí của CenStu, mở ngay trên trình duyệt, không cần đăng ký. Nó soạn được đủ bốn dạng câu, kể cả Đúng/Sai nhiều mệnh đề. Lúc soạn và in, đề nằm trong chính trình duyệt, nên mạng chập chờn vẫn in được.

Trên tờ đề in ra, mỗi mệnh đề là một dòng có nhãn A, B, C… kèm hai ô Đ và S để học sinh khoanh. Bản đáp án in riêng cho giáo viên gom câu Đúng/Sai vào một mục, mỗi câu một dòng dạng “A:Đ B:S C:Đ D:Đ”. Trình soạn miễn phí không chấm điểm; muốn máy chấm thì phải là đề thi online trong CenStu.

Muốn gửi đề cho học sinh xem trên điện thoại, bấm Chia sẻ để lấy một link ngắn. Mặc định người mở link không thấy đáp án; giáo viên tự bật khi đã chữa bài xong.